Ταύτιση και η πάλη με αυτή
Η φύση της ταύτισης
Η ταύτιση είναι μια κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος χάνει την αίσθηση του εαυτού του και συγχωνεύεται με ένα συναίσθημα, μια σκέψη, μια εικόνα ή μια εξωτερική κατάσταση. Όταν θυμώνουμε και πιστεύουμε ότι είμαστε ο θυμός μας, όταν παρασυρόμαστε από τον φόβο και χάνουμε την κρίση μας, όταν δεχόμαστε πλήρως μια ιδέα χωρίς να τη σκεφτούμε, τότε βρισκόμαστε σε ταύτιση. Σε αυτή την κατάσταση, η εσωτερική ελευθερία περιορίζεται. Ο άνθρωπος γίνεται έρμαιο της στιγμής, κινείται μηχανικά και δεν έχει συνειδητή επιλογή. Η ταύτιση δεν είναι απλώς μια ψυχολογική λειτουργία αλλά εμπόδιο στην αυτογνωσία και στην ανάπτυξη.
Οι ρίζες της ταύτισης στην ανθρώπινη εμπειρία
Η τάση προς ταύτιση είναι βαθιά ριζωμένη στην ανθρώπινη φύση. Από μικρή ηλικία μαθαίνουμε να ταυτιζόμαστε με τους ρόλους μας, με τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες μας, με τις εικόνες που οι άλλοι έχουν για εμάς. Στην καθημερινότητα ταυτιζόμαστε με τα αντικείμενα που κατέχουμε, με τις κοινωνικές μας θέσεις, με τα πιστεύω μας. Αυτή η διαδικασία είναι φυσική, γιατί ο άνθρωπος χρειάζεται ένα αίσθημα ταυτότητας. Ωστόσο, όταν η ταύτιση είναι απόλυτη, μας παγιδεύει. Αν χάσουμε το αντικείμενο, τον ρόλο ή την ιδέα με την οποία είχαμε ταυτιστεί, βιώνουμε βαθιά κρίση. Η ρίζα της ταύτισης βρίσκεται στην ανάγκη για ασφάλεια, αλλά η ίδια αυτή ανάγκη γίνεται πηγή περιορισμού.
Οι συνέπειες της ταύτισης
Η ταύτιση έχει συνέπειες τόσο στην προσωπική όσο και στη συλλογική ζωή. Στο ατομικό επίπεδο οδηγεί σε απώλεια εσωτερικής ελευθερίας. Ο άνθρωπος γίνεται δέσμιος των συναισθημάτων του, των ρόλων του ή των πεποιθήσεών του. Στο κοινωνικό επίπεδο, η ταύτιση με ομάδες, ιδεολογίες ή εθνικές ταυτότητες μπορεί να γεννήσει συγκρούσεις, προκαταλήψεις και βία. Η τυφλή ταύτιση εμποδίζει τον διάλογο, γιατί ο άνθρωπος δεν ακούει τον άλλο αλλά μόνο υπερασπίζεται αυτό με το οποίο έχει ενωθεί. Η ζωή περιορίζεται, η αντίληψη στενεύει και η συνείδηση θολώνει. Η ταύτιση είναι σαν πέπλο που καλύπτει την αλήθεια του εαυτού.
Η πάλη με την ταύτιση
Η απελευθέρωση από την ταύτιση δεν είναι εύκολη. Απαιτεί συνεχή προσπάθεια και αυτοπαρατήρηση. Ο πρώτος δρόμος είναι η αναγνώριση: να δούμε πότε ταυτιζόμαστε, με ποιο συναίσθημα ή σκέψη. Η στιγμή που λέμε «παρατηρώ ότι είμαι θυμωμένος» δημιουργεί απόσταση. Δεν είμαστε πια ολοκληρωτικά ο θυμός, αλλά ένα μέρος μας τον βλέπει. Στη συνέχεια, η καλλιέργεια της εσωτερικής σιωπής και της παρουσίας βοηθά να αποδεσμευτούμε. Η πάλη με την ταύτιση δεν σημαίνει καταπίεση αλλά επίγνωση. Είναι ένας αγώνας εσωτερικός, όπου το εργαλείο είναι η συνείδηση. Κάθε φορά που καταφέρνουμε να δούμε καθαρά, κερδίζουμε έδαφος απέναντι στην ταύτιση.
Η ελευθερία πέρα από την ταύτιση
Ο σκοπός της πάλης με την ταύτιση είναι η ελευθερία. Όταν ο άνθρωπος δεν ταυτίζεται τυφλά, μπορεί να χρησιμοποιεί τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τους ρόλους του χωρίς να εγκλωβίζεται σε αυτά. Ζει πιο συνειδητά, με μεγαλύτερη ανεκτικότητα και ανοιχτότητα. Η μη ταύτιση δεν σημαίνει αδιαφορία ή ψυχρότητα αλλά πληρέστερη παρουσία. Ο άνθρωπος παραμένει σε σχέση με τον κόσμο αλλά χωρίς να χάνει την εσωτερική του ταυτότητα. Η ζωή τότε αποκτά ευρύτερη προοπτική, γιατί δεν την περιορίζει η στενή προσκόλληση. Η ελευθερία πέρα από την ταύτιση είναι μια από τις πιο ουσιαστικές μορφές αυτογνωσίας και ένα από τα υψηλότερα επιτεύγματα της συνείδησης.